Bir önceki yazımızda, içsel motivasyonun davranışı başlatma ve sürdürme konusundaki istek ve çabanın, çocuğun kendi merak ve keşif arzusundan beslendiği zamanlarda ortaya çıktığını konuşmuştuk.
İçsel motivasyonun temel özelliği, sonuç yerine sürece odaklanabilmektir. Bir diğer deyişle, harcanan emeğe ve gelişime önem vermek, “başkalarını yenmek” yerine kendi potansiyelini geliştirerek ortaya koymak çok daha kıymetlidir.
Çocukların içsel motivasyonunu geliştirmek için ebeveynlere düşen roller neler?
İlk ve en önemli adım çocuğa saygı duymakla başlar. Yani onun adına karar vermemek, izin verici bir tutum sergilemek, merak ve keşif isteklerini köreltmemek, engelleyici değil eğitici ve bilgi verici olmak aslında çocuğun bir birey olduğuna yönelik duyduğumuz saygının göstergeleridir. “Oraya çıkma düşersin”, “hoplayıp zıplama da uslu uslu otur”, “daha doymamışsındır”, “yaklaşma, çay sıcak”… Bu cümleler size ne kadar tanıdık geldi…
Bir diğer içsel motivasyonu destekleme yöntemi, sorunlar karşısında çözüm bulabilmesi için destekleyici olmaktır. Yürürken önüne çıkan bir engeli nasıl aşacağı konusunda fikir yürütmesine izin vermek, o engeli onun adına kaldırmak yerine bir süre çözüm bulması için gözlemlemek çok daha faydalıdır. Diyelim ki oyuncağı kaldırmayı denedi ancak başarısız oldu. Yine de gösterdiği çaba için desteklemek, “çok iyi düşündün, sanırım gücün yetmedi, gel birlikte kaldıralım” diyerek pekiştirmek, içsel motivasyonunu geliştirecektir.
Hedef oluşturmak, erken çocukluk döneminden itibaren de kullanılabilen bir motivasyon yöntemi olarak karşımıza çıkar. Karşıdaki ağaca kadar zıplayarak gitmesini istemek, bir kase boncuk arasından kırmızı olanları seçmesini istemek birer hedeftir. Bu hedefler, sadece bir oyun değil, aynı zamanda çocuğun bir davranışı başlatma, sürdürme ve tamamlama konusundaki içsel motivasyonunu pekiştirir. Bununla birlikte, hissettikleri yeterlilik duygusu ile daha zorlu hedefleri denemek için istekli olurlar.
Sonuç olarak hatırlatmak isterim ki, iyi niyetle de olsa çocuklar adına yaptığımız müdahaleler, aşırı koruyucu olmak ve onların alabileceği sorumlulukları üstlenmek, onların içsel motivasyonu ve özgüvenlerinin gelişimi açısından fayda sağlamıyor. Bununla birlikte özgüveni yüksek olan çocuklar öğrenme sürecinde yeni deneyimlere daha açık ve çaba göstermeye daha hevesli oluyor.
Sağlıklı günler dilerim.
- “Her hafta Düşyeri/Milliyet EVDEOKUL gazetesinde yayınlanmaktadır.”
Seren Akıncı 